كه ذوق‌هاى صوفيه و اهل تحقيق در قرآن مطرح مىگردد ؛ در حالى كه آنان صرفاً همين ذوقيات را مراد قرآن نمىدانند ، بلكه آنها را اشاراتى برگرفته از عبارت‌ها مىدانند . اين سبك استوار با شيوهء باطنيه - كه تأويلات غير مستند خود را مراد اصلى دانسته و معانى قرآن را محدود به فهم خود از آن ساخته‌اند و فراتر از آن نمىروند - فاصلهء بسيارى دارد ؛ بنابراين بين ذوقيات محققان صوفيه و معانى انتزاعى باطنيه ، فاصله و تفاوت بسيارى وجود دارد . « 1 » شيخ تاج الدين ، ابن عطاء اللَّه اسكندرى « 2 » در كتاب خود ، لطائف المنن ، مىنويسد : « بدان كه تفسير اين گروه از كلام خدا و سخن رسولش به معانى غريب ، برداشت از ظهور كلام نيست ، بلكه مفهوم ظاهر آيه در حد دلالت عرفى زبان است و ظاهر آيه آن را مىنماياند ، ليك كسى كه خداوند دلش را گشوده است ، برداشت‌هايى باطنى از آيه و حديث مىكند . در حديث هم آمده است كه " هر آيه ، ظهرى و بطنى دارد . " بنابراين سخن اهل جدل و مخالفانى كه اين گونه معانى را دگرگون ساختن كلام خدا و سخن رسولش مىپندارند ، تو را از پذيرش اين معانى باز ندارد ؛ چرا كه اين شيوه ، دگرگون سازى كلام نيست . دگرگونى در صورتى است كه آنان بگويند : آيه ، جز همين معنا ، مفهوم ديگرى ندارد ؛ در حالى كه آنان چنين نمىگويند ، بلكه اذعان دارند كه ظواهر ، بر معانى ظاهرى خود دلالت داشته ، همان معانى ، مراد از ظواهر هستند . البته آنها مطالبى را كه خداوند به آنان تفهيم كرده است ، دريافت مىكنند . » « 3 »

--> ( 1 ) . بنگريد به : مقدمهء لطائف الاشارات ، ج 1 ، ص 6 . ( 2 ) . او احمد بن محمد بن عبد الكريم بن عطاء اللَّه ، يكى از انديشمندان دانشگاهى در حوزهء علوم دينى ، شامل‌تفسير ، حديث ، اصول و تصوف است . وى براى تبليغ ساكن قاهره شد ، سپس به اسكندريه مهاجرت كرد و در همان جا ، در سال 709 از دنيا رفت . كتاب لطائف المنن ، در فضايل استادش ، ابو عباس مرسى نگاشته شده و در سال 1304 در تونس به چاپ رسيده است . ( 3 ) . به نقل از الاتقان ، ج 4 ، ص 197 .